تکثیر پایه گیلاس و آلبالو

 گیلاس را از کشت بذر به وجود می آورند، اما خزانه داران شمال اروپا بیش از 50 سال است که شروع به استفاده از پایه های همگروه مازارد (پرونوس آویوم) نموده اند. تغییرات بیشتری که به منظور افزایش کیفیت استفاده از پایه های بذری در اروپا صورت گرفته اند، تا حدودی بیانگر این تغییر رویه ی اروپاییان است. میزان باردهی و تولید بذر گیلاس های وحشی همواره نشان دهنده ی تغییرات ارقام از فصلی به فصل دیگر بوده است. همچنین جمعیت های وحشی این میوه در اروپای شمالی دارای خواص نامتجانس بیشتری نسبت به کشور هایی از قبیل ایالات متحده ی آمریکا، که مازارد بومی آنجا نبوده و وارد این سرزمین شده است، بوده اند. عامل دیگری که باعث پیشرفت این تغییرات شد، تمایل میوه کاران برای داشتن پایه ای بود که مزایای زیادی برای رقم پیوندی داشته و تکثیر آن هدفمند باشد.

پایه های همگروه پرونوس آویوم با نام F.12/1، به علت اثرات خوبی که بر باردهی پیوندک داشتند و همچنین به دلیل قابلیت تکثیر خوب از طریق خوابانیدن در بستر خزانه، انتخاب شدند. علت مهم دیگری که موجب استفاده از پایه ی F.12/1 شد، مقاومت جزئی این پایه در مقابل شانکر باکتریایی (Psedomonas mors prunorum) بوده است. از زمان تولید پایه ی F.12/1 در سال 1920، پایه های همگروه بسیار زیادی تولیدشده اند که هریک از آنها صفات ویژه ای دارند؛ از جمله می توان به قابلیت عادت به شرایط خاک و بستر یا کنترل رشد و باردهی درخت اشاره کرد.

روش های تقسیم کردن

                               مارکوتینگ                     خوابانیدن کپه ای               خوابانیدن شیاری

روش های قلمه زدن

ریز ازدیادی                         ریشه                       خشبی              قلمه های نیمه خشبی         چوب سخت

روش های تکثیر پایه را می توان به دو قسمت اصلی تقسیم کرد: اول فنونی که بر اساس تقسیم کردن هستند و دوم فنونی که بر اساس قلمه زدن می باشند. مهمترین تفاوت ها بین این دو گروه عبارتند از: در فنون تقسیم همه یا قسمتی از بخش تکثیر شونده، در طول ریشه زایی کاملا به پایه ی مادری متصل است. با این حال هرچند در فنون تقسیم، اتصال به پایه در مدت زمان ریشه زایی برای ریشه دهی و استقرار گیاه تکثیر شده بسیار مفید است، اما مشکلاتی را نیز به وجود می آورد. در تمامی فنون تقسیم از پاجوش ها استفاده می شود و لذا ممکن است که بیماری های خاکزی از قبیل گال طوقه (Agrobacterium tumiefaciense) یا نماتد ها از بستری که پایه در آن قرار دارد به خزانه منتقل شوند. مزیت واضح قلمه زدن در این است که باعث شکسته شدن چرخه انتقال بیماری می شود. شاخساره های هوایی نیز که از پایه ی مادری جدا می شوند و به خاک های ضدعفونی شده از عوامل بیماریزا انتقال می یابند. نباید ناقل آفت و بیماری باشند.

تکثیر جنسی گیلاس و آلبالو  توسط بذر

همان طور که قبلا هم اشاره شد، گیلاس و آلبالو گونه هایی بسیار هتروزیگوت هستند و بذر هایشان به روش جنسی تولید می شوند و از طریق بکرزایی قادر به تولید بذر نیستند. لذا پایه های بذری گیلاس از نظر ژنتیکی بسیار متنوعند و ممکن است به طور مشابه، از لحاظ رشد و شکل ظاهری نیز با یکدیگر فرق داشته باشند و اثرات متفاوتی بر پیوندک ها بگذارند. لذا جای تعجب دارد که چطور بیشتر نهال های بذری مازارد، بدون در نظر گرفتن مبداشان ( مبدا بذر)، ویژگی های موفولوژیکی و قابلیت رشد مشابهی دارند و در نتیجه زمانی که از آنها به عنوان پایه ای برای گیلاس استفاده می شود، درختانی را به وجود می آورند که عادت بلوغ و رشد مشابهی با یکدیگر دارند. در مورد نهال های بذری مهالب نیز که مبدا متفاوت دارند مساله به همین صورت است و لذا وقتی درختی رویشان پیوند می شود، مانند مازارد ها، رشد و عادت یکسانی را برای درخت به وجود می آورند، اما در مقایسه با پایه های مازارد، تفاوت بیشتری با یکدیگر دارند.

منبع بذر گیلاس و آلبالو

مبدا یا منشا بذر گیلاس از اهمیت قابل ملاحظه ای برخوردار است، زیرا پایه های بذری در مناطقی به وجود می آیند که از نظر شرایط اقلیمی تفاوت زیادی با هم دارند. به عنوان مثال، اگر مقداری بذر از درختان بومی مناطق معتدل یا گرمسیر جمع آوری شوند، ممکن است در صورت کشت در مناطقی که زمستان هایی بسیار سرد دارند، دچار آسیب شوند. لذا در صورت امکان، بذر های مورد استفاده باید به صورت محلی جمع آوری شوند یا از منطقه ای تهیه شوند که دارای شرایط اقلیمی مشابه با منطقه ی مورد نظر باشد. مهم ترین شاخص های اقلیمی عبارتند از : عرض جغرافیایی، طول فصل رشد، میانگین دما در طول فصل، تعداد دفعات خشکی تابستانه و شدت یا زمان یخبندان زمستانه.

امروزه به جای این که بذر از درختان وحشی که دارای ویژگی های ژنتیکی متفاوت و وضعیت سلامتی نامعلوم هستند، تهیه شود، ترجیح داده می شود که از درختان عاری از ویروس که در یک محوطه ی مجزا کاشته شده اند و درخت مادری می باشند تهیه شود. اگر چنین منبعی برای تهیه ی بذر در دسترس نباشد، خزانه دار باید سعی کند تا بذر را از درخت مادری مشخصی تهیه کند و وضعیت بذر ها را با آزمون نتایج بذری مورد آزمایش قرار دهد. متاسفانه در اکثر کشور ها بذر های گیلاس از این طریق به دست نمی آیند. در جاییکه بذر یک رقم جا افتاده است و آزمایشات قبلی هم نشان دهنده ی تولید پایه های مناسب از این بذر بوده اند، ترجیح داده می شود که از همین یک رقم استفاده شود. لذا به استفاده از بذر های درختان ارقام مختلف که وضعیت سلامتی و مبدا نامشخص دارند، توجه کمتری می شود.

در این رابطه باید به این مساله نیز توجه شود که اکثر بذر های ارقام گیلاس که زودتر از سایرین میوه می دهند، قبل از رسیدن به بلوغ پوک می شوند و لذا هسته ی این ارقام ارزشی برای منابع بذری گیلاس ندارند.

وقتی که میوه گیلاس برای بذرگیری جمع آوری می شود، باید هر چه سریع تر دانه و پوسته ی محافظش ( بخش سخت آندوکارپ) از قسمت گوشتی میوه جدا شود. جداسازی این دو قسمت از همدیگر ممکن است با وسایل مخصوصی از قبیل آب تحت فشار یا اعمالی از قبیل خیساندن صورت بگیرد.

در صورتنی که نیاز به انبار کردن بذرهای پرونوس آویوم (گیلاس) باشد، ابتدا باید بذر ها همانطور که قبلا ذکر شد، تمیز شوند و قبل از انتقال به مکان اصلی، در بسته های پلاستیکی (پلی اتیلنی) قرار داده شوند و در دمای c°1 و رطوبت 8 تا 12%، برای مدت 2 تا 8 هفته نگهداری شوند. بدین وسیله می توان بذر ها را تا حدود 3 سال نگهداری کرد.