فیزیولوژی پس از برداشت مرکبات
شرایط قبل از برداشت و دقت در زمان برداشت تاثیر معنی داری روی کیفیت میوه بعد از برداشت خواهد داشت. لذا مطالعه و آگاهی از روش های مختلف که منتج به کاهش میران ضایعات شود از اهمیت بسیاری برخوردار است. جا دارد در ایران به مسایل پس از برداشت توجه بیشتری شده و با مراعات نکات فنی از ایجاد ضایعات در محصول جلوگیری نموده و یا آنرا به حداقل ممکن رساند علاوه بر ضایعات فیزیکی محصول هر گونه اختلال در کیفیت ظاهری بافت و عطر و طعم محصول نیز جزو ضایعات محصول محسوب می شود بنابراین اهمیت و نقش فیزیولوژی و تکنولوژی پس از برداشت در کاهش ضایعات و حفظ کیفیت محصولات بیشتر می شود.
برداشت
زمان برداشت
مرکبات غیر کلیماکتریک بوده و افزایش در اوج تنفسی و تولید اتیلن در مراحل رسیدن مشاهده نمی شود گرچه پوست میوه پرتقال تحت شرایط خاصی تولید اتیلن می کند . کلیه تغییرات در زمان رسیدن با فعالیت بیوشیمیایی و بیان ژن در ارتباط هستند. تیمار میوه های بالغ با اتیلن باعث تحریک و تغییر مورفولوژیکی فیزیولوژیکی و مولکولی پوست میوه می شود. این تغییرات مشابه تغییراتی است که درون سبززدایی طبیعی میوه در طول ارقام رسیدن رخ می دهد.
معمولا در مناطق نیمه گرمسیر میوه های غالب ارقام مرکبات در مرحله بلوغ کامل که رنگ میوه به طور کامل توسعه یافته است برداشت می شود البته این حالت در ارقام مرکبات با اسیدیته بیشتر چون لمون ها و لایم ها صدق نمیکنند مراحل از دست دهی رنگ سبز میوه در شرایطی که دما پایین باشد به کندی صورت میگیرد در مقابل برخی ارقام در نواحی گرمسیر وجود دارند که در دمای بالاتر از 30 درجه سانتیگراد رنگ نارنجی مطلوب نمی گیرند.در این نواحی بخشی از میوه های سبز بعد از اینکه به حداکثر اندازه خود رسیدند برداشت می شوند همزمان با رشد و نمو میوه محتوی قندی پوست و ابمیوه تمایل به افزایش و میزان اسید میوه رو به کاهش دارد. لمون ها و لیمو ها که دارای میزان بالای اسید سیتریک هستند باید قبل از اینکه میوه به حداکثر اندازه خود برسد برداشت شوند چون در این حالت اسید میوه کمتر است میوه هایی که زود برداشت می شوند نسبت به حالت دیر برداشت حساسیت بیشتری به سرمازدگی دارند. برداشت خیلی دیر باعث تغییر شکل نارنگی ساتسوما پونکن و حالت پوفکی پوست و شل شدن پوست آنها در شریط رطوبت بالا و در طول انبارداری میوه می شود. به دلیل اینکه سلول های البدو در طول نمو میوه حالت مریستمیک دارد لذا میوه ه ای برداشتی در فصول گرم و باراین دارای لایه ضخیم آلبدو هستند که ممکن است در طول انبارداری پوفکی شود.
کیفیت میوه ، مدت انبار کانی ابتلا به ناهنجاری و بیماری های گوناگون در مرکبات تابع عوامل گوناگون از جمله برداشت در زمان مناسب رسیدگی است. میوه مرکبات 12-6 ماه روی درخت می ماند. در نواحی گرمسیری حتی این مدت نگهداری بر روی درخت طولانی تر نیز می شود. بنابراین شاخص های مختلفی جهت برداشت به موقع میوه وجود دارد. که در ذیل به طور اجمال به اهم آنها اشاره می شود:
الف- رنگ پوست میوه: این شاخص در بعضی از مناطق نیمه گرمسیر معتبر نیست زیرا تغییر رنگ سبز به زرد نیاز به سرما دارد. برای اندازه گیری رنگ معمولا از زاویه رنگ و یا کروما استفاده می شود. ب- طعم میوه نیز گاهی به عنوان شاخص برداشت استفاده می شود. این شاخص با توجه به افراد مختلف فرق نموده و نمی تواند معیار دقیق باشد. ج- فاکتور هایی چون درصد کل مواد جامد محلول یا درصد بریکس (TSS) درصد اسید قابل تیتر (TA) نسبت (TSS/TA) مقدار آب میوه و شکست رنگ به عنوان شاخص بلوغ میوه استفاده می شود. در این میان شاخص نسبت TSS/TA دقیق تر از سایر روش ها بوده و با توجه به شرایط آب و هوایی در هنگام میوه مقدار آن در همان مطقه تعیین می شود . بر اسا این شاخص ها زمان برداشت پرتقال والنسیا در شرایط خوزستان از اوایل فروردین گزارش شده است. (میزان بریکس برابر 55/13 و اسید کل برابر میزان اسید کل
نکات فنی برداشت
در جهان محصول مرکبات را به روش های مختلف برداشت میکنند. این روش ها از استفاده ماشین های دارای مخزن و نوار متحرک تاچیدن میوه با دست را شامل می شود. برای چیدن میوه بهتر است از قیچی استفاده شود تا از آسیب به شاخه جلوگیری شود . در هنگام برداشت رعایت و توجه به نکات زیر ضروری است:
تا حد امکان سعی شود برداشت محصول در ساعات خنک روز انجام شود و امکان نگهداری آنها در سایه تا زمان انتقال از باغ به انبار یا بازار فراهم شود.
میوه های مرکبات ترجیحا بوسیله قیچی باغبانی مخصوص (نوک گرد) برداشت شود. در صورت برداشت با دست از روش صحیح پیچاندن – کج کردن و کشیدن به منظور جلوگیری از آسیب دیدن محل اتصال میوه به شاخه استفاده شود.
در نواحی مرطوب که پوسیدگی پنیسیلیومی رایج است سعی می شود نارنگی با قیچی برداشت شود.
بارندگی در طول برداشت و یا بعد از برداشت سبب تولید ضایعات کپک زده شده، بنابراین تا حد ممکن میوه ها در شرایط خشک برداشت شود.
برای برداشت میوه از کیسه های مخصوص برداشت یا سطل های مخصوص لاستیکی استفاده شود.
در موقع برداشت میوه ها به منظور جلوگیری از ایجاد زخم در سطح پوست ، ناخن های کارگران باید کوتاه باشد و از دستکش استفاده نمایند.
از مخلوط کردن میوه هایی که قبل از برداشت روی خاک افتاده اند با میوه های تازه چیده شده خودداری شود این میوه ها باید به طور جداگانه جمع آوری شده و مصرف شود و از ورود آنها به انبار جلوگیری شود.
در تابستان جعبه های پر شده را مقداری مرطوب نموده تا علاوه بر کاهش دمای محصول از چروکیده شدن پوست میوه ها جلوگیری شود.